Gürcistan’da miras ve bağış vergileri: Ne zaman %20 ödenir, ne zaman vergi doğmaz?

Gürcistan’da miras yoluyla veya hediye olarak mal edinmek, her zaman vergi ödenmesi gerekmediği anlamına gelmez. Çoğu gündelik durumda — örneğin, bir daire, para veya bir işletmedeki hisse yakın akrabalar arasında devredildiğinde — vergi yükü gerçekten de olmayabilir. Ancak mal, uzak bir akrabaya veya üçüncü bir kişiye devredilirse, gelir vergisi ödeme yükümlülüğü doğabilir.

Bu makalede, Gürcistan’da miras ve bağışların nasıl vergilendirildiğini, kimin yakın akraba sayıldığını, hangi muafiyet sınırlarının geçerli olduğunu ve mal devri işlemleri sırasında nelere dikkat edilmesi gerektiğini ele alacağız.

Gürcistan’da miras veya bağış için ayrı bir vergi var mı?

Gürcistan’da alışılageldiği anlamıyla ayrı bir “miras vergisi” bulunmamaktadır. Miras yoluyla veya bağış olarak alınan mallar, gelir vergisi kuralları çerçevesinde değerlendirilir.

Bu, bazı durumlarda alınan malın değerinin gerçek kişinin geliri olarak kabul edildiği anlamına gelir. Bu gelir vergiden muaf değilse, %20’lik genel oran üzerinden gelir vergisine tabi tutulur.

Burada sadece malın değeri değil, aynı zamanda devreden ile devralan taraf arasındaki akrabalık derecesi de kilit öneme sahiptir.

Neler varlık olarak kabul edilebilir?

Vergilendirme kuralları kapsamına çeşitli varlık türleri girebilir; bunlara şunlar dahildir:

• daire;
• ev;
• arsalar;
• otomobil;
• nakit varlıklar;
• şirket hissesi;
• menkul kıymetler;
• ticari gayrimenkul;
• piyasa değeri olan diğer varlıklar.

Verginin hesaplanmasında genellikle varlığın elde edildiği andaki piyasa değeri dikkate alınır.

Yakın akrabalar: vergi ödenmediği durumlar

En avantajlı vergi rejimi, birinci ve ikinci derece mirasçılar için geçerlidir.

Mülk veya para, birinci veya ikinci derece bir mirasçıya devredildiğinde, mülkün değerine bakılmaksızın gelir vergisi ödenmez.

Yani, 100.000 GEL değerindeki bir daire ile 1.000.000 GEL değerindeki bir daire, alıcı birinci veya ikinci derece mirasçıysa gelir vergisi ödenmeden devralınabilir.

Birinci derece mirasçılar kimlerdir?

Birinci derece mirasçılar genellikle şunlardır:

• eş;
• çocuklar;
• ebeveynler;
• evlatlık çocuklar;
• evlat edinenler;
• torunlar;
• torunların çocukları ve diğer aşağı soydan gelenler.

Örnek: Bir baba, oğluna Tiflis’te bir daire hediye eder. Oğul birinci derece mirasçılara dahildir, bu nedenle daireyi alırken gelir vergisi doğmaz.

İkinci sıraya kimler dahildir?

İkinci sıraya şunlar dahildir:

• erkek kardeşler;
• kız kardeşler;
• yeğenler;
• yeğenlerin çocukları.

Örnek: Bir kız kardeş, erkek kardeşine bir araba veya belirli bir miktar para devreder. Bu tür bir devirde gelir vergisi doğmaz, çünkü erkek ve kız kardeş ikinci derece akrabalar arasındadır.

Üçüncü ve dördüncü derece akrabalar: 150 000 GEL’e kadar muafiyet

Üçüncü ve dördüncü derece akrabalar için farklı bir düzenleme geçerlidir.

Bu kişiler, vergi yılı başına 150 000 GEL’e kadar olan mal değerine ilişkin olarak gelir vergisinden muaf tutulurlar. Alınan malın değeri bu sınırı aşarsa, aşan tutar üzerinden vergi ödenir.

Üçüncü sıraya kimler dahildir?

Üçüncü sıraya şunlar dahildir:

• büyükanneler;
• büyükbabalar;
• büyük büyükanneler;
• büyük büyükbabalar.

Örnek: Büyükannenin torununa bir mal bırakması durumunda, akrabalık derecesini ve geçerli sırayı doğru bir şekilde belirlemek önemlidir; zira vergi rejimi buna bağlıdır.

Dördüncü sıraya kimler dahildir?

Dördüncü sıraya şunlar dahildir:

• amcalar;
• teyzeler;
• ebeveynlerin erkek ve kız kardeşleri.

Bu akrabalar için de 150 000 GEL sınırında vergi muafiyeti geçerlidir.

3. ve 4. derece akrabalar için vergi hesaplama örneği

Teyzenin yeğenine 200 000 GEL değerinde bir mal devrettiğini varsayalım.

Hesaplama şu şekilde yapılacaktır:

• 150 000 GEL vergiden muaftır;
• 50 000 GEL vergilendirilebilir gelir olarak kabul edilir;
• vergi oranı — 20 %;
• ödenecek vergi: 50 000 × 20 % = 10 000 GEL.

Sonuç: 200 000 GEL değerindeki bir malın devralınması durumunda vergi tutarı 10 000 GEL olacaktır.

Mülk, üçüncü bir kişiden alınmışsa

Bağışçı veya miras bırakan yakın bir akraba değilse, muafiyet miktarı önemli ölçüde daha azdır.

Bu durumda, hediye bir gerçek kişiden alınmışsa, takvim yılı başına değeri 1000 GEL’e kadar olan mülkler gelir vergisinden muaf tutulur.

1.000 GEL'i aşan tutarlar, %20 oranında gelir vergisine tabi olabilir.

Vasiyetname açısından bu neden önemlidir?

Vasiyetname, vergi amaçları doğrultusunda alıcıyı tek başına “yakın akraba” statüsüne getirmez.

Bir kişi vasiyette belirtilmiş olsa da, vergi muafiyeti kapsamındaki akraba kategorilerine girmiyorsa, malın devralınması gelir vergisi yükümlülüğüne yol açabilir.

Örneğin, bir daire aile dostuna, eşe, uzak akrabaya veya vergi muafiyeti kapsamına girmeyen başka bir kişiye vasiyet yoluyla bırakılırsa, vergi muafiyeti sınırlı olacaktır.

İşverenden gelen hediyeler: ayrı bir kural

İşverenden çalışana verilen hediyeler, 1 000 GEL’lik muafiyet kapsamına girmez.

Bu tür bir hediye, iş ilişkisi kapsamında elde edilen gelir olarak değerlendirilir. Bu nedenle, tam değeri üzerinden gelir vergisine tabidir ve vergi genellikle işveren tarafından vergi mükellefi olarak kesilip ödenir.

Bu durum sadece nakit ödemeleri değil, aynı zamanda değerli hediyeleri, ödenmiş hizmetleri, ikramiyeleri ve çalışana sağlanan diğer menfaatleri de kapsayabilir.

Beyanname Verilmesi Gerekir mi?

Miras veya hediye alınması sonucunda vergilendirilebilir gelir ortaya çıkarsa, beyanname verilmesi ve gelir vergisinin ödenmesi gerekebilir.

Aşağıdaki durumlarda bu konuya özellikle dikkat edilmelidir:

• mülk, yakın akraba olmayan bir kişiden alınmışsa;
• mülkün değeri 1000 GEL'i aşıyorsa;
• mülk, 3. veya 4. derece bir akrabadan alınmışsa ve değeri 150 000 GEL'i aşıyorsa;
• mülk, vergi muafiyeti kapsamına girmeyen bir kişiden vasiyet yoluyla alınmışsa;
• söz konusu varlık gayrimenkul, motorlu araç veya şirketteki hisse ise;
• mülkün vergi değeri tartışmalı olabilir.

Mülkün değeri nasıl belirlenir?

Vergilendirme amacıyla mülkün piyasa değeri önemlidir.

Bu durum, gayrimenkul, motorlu taşıtlar, şirket hisseleri ve fiyatı kadastro, bilanço veya sözleşme değerinden farklı olabilen diğer mülklerin devri sırasında özellikle önemlidir.

Vergi dairesi belirtilen değerin düşük olduğunu değerlendirirse, vergi matrahını piyasa fiyatı esas alınarak yeniden hesaplayabilir.

Mülkün edinilmesi ve müteakip satışı — bunlar farklı vergi olaylarıdır

İki hususu birbirinden ayırmak önemlidir:

1. mülkün bağış yoluyla veya miras yoluyla edinilmesi;
2. bu mülkün müteakip satışı.

Mülkün devralınması sırasında vergi yükümlülüğü doğmamış olsa bile, sonraki satışta ayrı bir vergi konusu ortaya çıkabilir.

Örneğin, bir gerçek kişi devralınan gayrimenkulü satarak vergilendirilebilir kâr elde ederse, beyanname verme ve satış gelirinden kaynaklanan vergiyi ödeme yükümlülüğü doğabilir.

Miras, bağış ve varlık vergisi

Bir kişi, miras veya bağış yoluyla Gürcistan’da gayrimenkul, arsa veya otomobil sahibi olursa, sadece gelir vergisi değil, aynı zamanda varlık vergisi yükümlülükleri de doğabilir.

Örneğin, bir gayrimenkul veya otomobil sahibi, toplam aile geliri kanunla belirlenen eşiği aşarsa, varlık vergisi beyannamesi vermekle yükümlü olabilir. Arsa ve araziler için ayrı beyanname kuralları geçerlidir.

Bu nedenle, varlığı devraldıktan sonra sadece miras veya bağış vergisini değil, aynı zamanda sonraki yıllık vergi yükümlülüklerini de kontrol etmek önemlidir.

Pratik örnekler

Örnek 1. Baba, oğluna bir daire hediye eder

Oğul, birinci derece mirasçılardan biridir. Dairenin değerine bakılmaksızın, dairenin devralınması sırasında gelir vergisi doğmaz.

Örnek 2. Erkek kardeş, kız kardeşine para hediye eder

Erkek ve kız kardeş, ikinci derece mirasçılardan sayılır. Paranın alınması sırasında gelir vergisi doğmaz.

Örnek 3. Teyze, yeğenine 120 000 GEL değerinde mal devrediyor

Dördüncü derece akrabalar için 150 000 GEL’e kadar muafiyet geçerlidir. Malın değeri sınırın altında olduğu için gelir vergisi doğmaz.

Örnek 4. Amca, 250 000 GEL değerinde bir mal hediye eder.

150 000 GEL tutarı vergiden muaftır. 100 000 GEL’lik aşım tutarı üzerinden %20, yani 20 000 GEL vergi ödenmesi gerekir.

Örnek 5. Bir arkadaş, değeri 30 000 GEL olan bir araba hediye ediyor

Hediye eden kişi yakın akraba olmadığı için sadece 1000 GEL vergiden muaf tutulur. Kalan 29 000 GEL, %20 oranında gelir vergisine tabi olabilir.

Örnek 6. İşveren, çalışanına elektronik eşya hediye ediyor

İşverenden gelen hediye, iş ilişkilerinden elde edilen gelir olarak kabul edilir. 1.000 GEL tutarındaki muafiyet uygulanmaz; vergi, hediyenin tam değerinden kesilir.

Sık Yapılan Hatalar

Hata 1. Her türlü mirasın vergiden muaf olduğunu düşünmek

Aslında muafiyet, akrabalık derecesine ve malın değerine bağlıdır.

Hata 2. Vasiyeti dikkate almamak

Bir kişi vasiyet yoluyla mal devralırsa ancak yakın akraba değilse, vergi muafiyeti sınırlı olabilir.

Hata 3. Mülkün değerini düşük göstermek

Tartışmalı veya açıkça düşük bir değer biçilmesi durumunda, vergi dairesi piyasa değerini esas alabilir.

Hata 4. Mülkiyet vergisini göz ardı etmek

Mülkiyet hakkının tescilinden sonra, mülkiyet beyanına ilişkin yıllık yükümlülükler ortaya çıkabilir.

Hata 5. Bireylerden alınan hediye ile işverenden alınan hediyeyi karıştırmak

İşverenden alınan hediyeler için ayrı kurallar geçerlidir ve 1.000 GEL tutarındaki vergi muafiyeti uygulanmaz.

Sonuç

Gürcistan’da miras ve bağış vergilendirmesi üç temel faktöre bağlıdır: akrabalık derecesi, malın değeri ve devreden tarafın statüsü.

Birinci ve ikinci derece yakın akrabalar için en elverişli rejim geçerlidir — malın değerine bakılmaksızın gelir vergisi ödenmez. Üçüncü ve dördüncü derece akrabalar için ise 150 000 GEL’e kadar muafiyet sınırı geçerlidir. Mülk, üçüncü bir kişiden alınmışsa, muafiyet yıllık 1000 GEL ile sınırlıdır ve bu tutarı aşan kısım %20 oranında gelir vergisine tabi olabilir.

Bağış, miras veya vasiyet işlemlerini gerçekleştirmeden önce, vergi sonuçlarını önceden kontrol etmeniz önerilir. Bu, özellikle gayrimenkul, araç, arsa, iş ortaklığı hisseleri ve diğer değerli varlıkların devri durumunda önemlidir.

ESPERO, Gürcistan’da miras ve bağışların vergi sonuçlarını anlamanıza, belgeleri hazırlamanıza ve beyanname verme ve vergi ödeme yükümlülüğünün olup olmadığını kontrol etmenize yardımcı olur.